Shakar — bu kundalik hayotda keng qoʻllaniladigan, oziq-ovqat mahsuloti. Kimyoviy jihatdan uglevod boʻlib, asosan saxaroza, fruktoza va glyukozadan iborat. Shakar organizm uchun energiya manbai hisoblanadi, lekin ortiqcha isteʼmol qilish salomatlikka zarar yetkazishi mumkin.

### Shakarning asosiy turlari:

1.  Saxaroza (qand lavlagi yoki qamish shakari):

*   Eng koʻp tarqalgan shakar turi.
*   Qand lavlagi yoki qamishdan olinadi.
*   Oq kristall shaklida boʻladi.

2.  Fruktoza (meva shakari):

*   Meva va asal tarkibida koʻp uchraydi.
*   Saxarozaga nisbatan shirinroq.

3.  Glyukoza (uzum shakari):

*   Koʻpgina meva va sabzavotlarda mavjud.
*   Organizmni tez energiya bilan taʼminlaydi.

4.  Laktoza (sut shakari):

*   Sut va sut mahsulotlarida mavjud.
*   Glyukoza va galaktozadan iborat.

5.  Maltoza (solod shakari):

*   Solod tarkibida mavjud.
*   Pivo ishlab chiqarishda ishlatiladi.

### Shakarning foydalari:

*   Energiya manbai: Shakar organizm uchun tez energiya manbai hisoblanadi.
*   Miya faoliyatini yaxshilash: Glyukoza miya faoliyatini yaxshilashga yordam beradi.
*   Kayfiyatni koʻtarish: Shakar miyada serotonin ishlab chiqarishni ragʻbatlantiradi, bu esa kayfiyatni koʻtaradi.

### Shakarning zararlari:

*   Ortiqcha vazn va semizlik: Shakarni ortiqcha isteʼmol qilish ortiqcha vazn va semizlikka olib kelishi mumkin.
*   Qandli diabet: Shakarni koʻp isteʼmol qilish qandli diabet xavfini oshiradi.
*   Tish kasalliklari: Shakar tish emalini yemiradi va kariyesga olib keladi.
*   Yurak-qon tomir kasalliklari: Shakarni ortiqcha isteʼmol qilish yurak-qon tomir kasalliklari xavfini oshiradi.

### Shakarni isteʼmol qilish meʼyori:

*   Kattalar uchun: Kuniga 25-36 gramm (6-9 choy qoshiq).
*   Bolalar uchun: Kuniga 12-25 gramm (3-6 choy qoshiq).

### Shakarni qayerda ishlatiladi:

*   Oziq-ovqat sanoati: Shirinliklar, ichimliklar, murabbo, konfetlar, non mahsulotlari va boshqa koʻplab mahsulotlar tarkibida.
*   Uy sharoiti: Choy, qahva, kompot va boshqa ichimliklarga qoʻshiladi. Pishiriqlar va desertlar tayyorlashda ishlatiladi.

Shakarni meʼyorida isteʼmol qilish organizm uchun zarur, lekin ortiqcha isteʼmol qilish salomatlikka zarar yetkazishi mumkin. Shuning uchun shakarni isteʼmol qilishda ehtiyot boʻlish va sogʻlom ovqatlanishga rioya qilish muhim.