Temirbeton ustunlar — binolar va inshootlarning tomlari, yopma plitalari hamda toʻsinlaridan tushadigan vertikal yuklarni poydevorga uzatuvchi asosiy yuk koʻtaruvchi konstruktiv elementlardir. Ular siqilishga ishlaydi va beton hamda poʻlat armaturaning birikmasidan tashkil topadi. [
1,
2,
3,
4,
5,
6]
Asosiy vazifalari va tuzilishi
- Yuk ko'tarish: Binoning yuqori qavatlaridagi barcha og'irlikni o'ziga qabul qiladi.
- Beton qismi: Ustun tushadigan asosiy siquvchi kuchlarni (vertikal yukni) qabul qiladi.
- Armatura qismi: Boylamali va bo'ylama bo'lmagan yuklar ta'sirida paydo bo'ladigan eguvchi momentlar va cho'zilish kuchlariga qarshilik ko'rsatadi. [1, 2, 3, 4, 5]
Ishlab chiqarilish usuliga koʻra turlari
Ustunlar tayyorlanishi va montaj qilinishiga qarab ikki guruhga bo'linadi:
- Monolit ustunlar: Bevosita qurilish maydonining oʻzida, qoliplar (opalubka) oʻrnatilib, armatura toʻqilib, beton quyish orqali hosil qilinadi. [1]
- Yigʻma (temirbeton) ustunlar: Maxsus zavodlarda tayyorlanib, qurilish maydoniga keltiriladi va kranlar yordamida poydevorga montaj qilinadi. [1, 2]
Kesimi va oʻlchamlari
Inshootning turiga qarab ustunlar turlicha kesimga ega bo'lishi mumkin:
- Toʻrtburchak va kvadrat: Eng koʻp tarqalgan shakl bo'lib, turar joy va sanoat binolarida qoʻllaniladi (masalan, 400×400 mm, 400×600 mm).
- Dumaloq va koʻpqirrali: Estetik koʻrinish talab etiladigan jamoat binolarida yoki savdo markazlarida ishlatiladi. [1]
Ishlatilish joylari
- Sanoat binolari: Bir va koʻp qavatli zavodlar, omborxonalar va sexlar karkasini qurishda.
- Fuqarolik binolari: Koʻp qavatli turar joylar, ofislar va savdo majmualari qurilishida.
- Maxsus inshootlar: Koʻprik tayanchlari, estakada va yoʻl oʻtkazgichlarda. [1, 2]