Олхўри навлари турли-туман бўлганлиги учун, энг
кўп тарқалган мева тури ҳисобланади. Ўзбекистонда
етиштириладиган олхўри меваси таркибида 14-21% гача
шакар, 0,15-1,35% гача турли кислоталар, 0,15-1,5% гача
ошловчи моддалар ва С витамини бор. Олхўри меваси
янгилигида ва қайта ишланган ҳолда истеъмол қилинади.
Ундан қоқи, компот, мураббо, повидло, пастила, мармелад,
шарбат ва бошқалар тайёрланади. Янги узилган олхўри
мевасидан ва қоқисидан табобатда цинга касаллигига қарши
восита сифатида фойдаланилади. Олхўри меваларининг
таркибида витаминлар ва минераллар кўплиги жиҳатидан
бошқа меваларга нисбатан етакчи ўринларда туради.
Мева шарбати калийга бойлиги боис, танадаги шишларни
қайтаради. Мева шарбати яна бета-каротин ва А витаминига
жуда бой. Яна унинг таркибида С, Е, РР, В гуруҳига мансуб
витаминлар, шунингдек, макроэлементлар – темир, рух, йод,
марганец, хром, фтор, кремний, кобальт, никель мавжуд. 100 г
олхўри шарбати 770 ккал. га эга. Шунингдек, унда енгил
ҳазм бўладиган қанд, органик кислота, дағал толали тўқима
(клетчатка), фойдали углеводлар, ўсимлик оқсили ва кам
миқдорда ёғ учрайди. Олхўри шарбати пешоб ҳайдовчи
бўлгани учун гипертонияда, сафро ҳайдовчи сифатида ўт
қопи касалликларида ичиш яхши самара беради. Олхўри
шарбати организмдаги ортиқча холестеринни ичакдан
қонга сўрилишига йўл қўймайди. Уни ташқарига чиқариб
юборади. Семизликни олдини олишда фойдаси бор. Юқори
қон босими, буйрак касалликларида истеъмол қилинса,
10
100 китоб тўплами
организмдаги ортиқча туз ва ёғларни эритиб юборади,
шишларни қайтаради. Олхўри шарбати (айниқса, унинг тўқ
ранглиси) таркибида фитонцид кўплиги сабабли меъда-ичак
йўллари ва оғиз бўшлиғини инфекциядан тозалайди. Олхўри
қоқи – ошқозон-ичак йўли фаолиятини яхшилашда ажойиб
воситадир, у қабзиятдан халос қилади ва овқат ҳазм қилиш
жараёнини тартибга солади. Шунингдек, гипертониядан
азият чекадиган, юрак ва жигар билан боғлиқ муаммолари
бўлган инсонлар учун ҳам фойдалидир. У ревматизм
касаллигида ҳам катта фойда беради, таркибидаги А
витамини эса кўриш қобилиятини яхшилайди.