Temir-beton mahsulotlari (TBM) — qurilish poʻlat armaturasi va betonning sunʼiy birikmasidan tayyorlanadigan, zamonaviy qurilishning asosi hisoblangan mustahkam konstruksiyalardir. Beton siqilishga juda chidamli, biroq choʻzilishga ojiz materialdir; poʻlat armatura esa aksincha, choʻzilishga juda yaxshi bardosh beradi. Ushbu ikki materialning birlashishi yuklamalarga har tomonlama chidamli materialni hosil qiladi. [
1,
3,
4]
Temir-Beton Mahsulotlarining Asosiy Turlari
TBM qurilishda bajaradigan vazifasiga koʻra bir nechta guruhlarga boʻlinadi: [
1,
2]
- Poydevor bloklari (FBS): Binolarning yer osti qismi va yuk koʻtaruvchi devorlar ostiga poydevor sifatida qoʻyiladigan ogʻir bloklar.
- Yopma plitalar (PB va PK): Koʻp qavatli uylarda qavatlararo shift va pol vazifasini bajaruvchi, ichi boʻshliq yoki yaxlit konstruksiyali plitalar.
- Ustunlar va rigellar: Sanoat binolari va karkasli imoratlarning asosiy yuk koʻtaruvchi vertikal hamda gorizontal karkas elementlari.
- Zina va maydonchalar: Koʻp qavatli binolar uchun zavodda tayyor qoliplarda quyilgan tayyor yigʻma zinapoyalar.
- Lotok va sugʻorish kanallari: Suv yoʻllari, drenaj tizimlari hamda sugʻorish tarmoqlari uchun ishlatiladigan gidrotexnik mahsulotlar.
- Elektr tayanch ustunlari (Opora): Yuqori kuchlanishli va mahalliy elektr tarmoqlarini tortish uchun moʻljallangan mustahkam ustunlar. [1, 2, 3, 4, 5, 6]
Tayyorlanish Usuliga Koʻra Tasnifi [
1]
Temir-beton konstruksiyalar tayyorlanish jarayoniga koʻra
3 ta asosiy turga ajratiladi: [,
2]
- Yigʻma temir-beton: Maxsus zavodlarda standart qoliplarda tayyorlanib, qurilish maydoniga olib kelinadigan va kran yordamida yigʻiladigan mahsulotlar. [1, 2]
- Monolit temir-beton: Toʻgʻridan-toʻgʻri qurilish obʼyektining oʻzida armatura toʻqilib, qolip (opalubka) oʻrnatilib, beton quyish orqali hosil qilinadigan yaxlit konstruksiya. Ayniqsa, osmonoʻpar va zilzilabardosh binolarda keng qoʻllaniladi. [1]
- Yigʻma-monolit: Zavodda tayyorlangan yigʻma elementlar va qurilish maydonida quyiladigan monolit qismlarning oʻzaro birikmasi. [1]