Kunjara (жмых) — yog'li ekinlar urug'idan (paxta, kungaboqar, zig'ir, soya va b.) moy ajratib olingandan keyin qoladigan, oqsillarga boy chorva ozuqasidir. Uning kimyoviy tarkibi va to'yimlilik darajasi ekin turiga hamda moy ajratish usuliga bog'liq. [
1]
Kunjaraning o'rtacha umumiy tarkibi quyidagilardan iborat:
1. Asosiy ozuqa moddalari
- Oqsil (Protein): 30% dan 45% gacha. Kunjara tarkibidagi aminokislotalar miqdori va biokimyoviy qiymati don ekinlariga (bug'doy, arpa) qaraganda ancha yuqori. U hayvonlarning go'sht va sut mahsuldorligini oshiradi.
- Yog' (Moy): 4% dan 7% gacha. Bu qoldiq yog'lar chorva uchun yuqori energiya manbai bo'lib xizmat qiladi.
- Kletchatka (Sellyuloza): 5% dan 16% gacha (ayniqsa paxta va kungaboqar kunjarasida qobiq miqdoriga qarab yuqori bo'ladi).
- Kraxmal va qandlar (Azotsiz ekstraktiv moddalar): 20% dan 30% gacha.
- Namlik: Maksimal 12%. Agar namlik bu ko'rsatkichdan oshib ketsa, mahsulot tezda mog'orlab, sifati buziladi. [1, 2]
2. Vitaminlar va minerallar
- Vitaminlar: B guruh vitaminlari (B1, B2, B6), foliy kislotasi, E vitamini (tokoferol) va karotinga boy.
- Minerallar: Kaliy (K), kalsiy (Ca) va fosfor (P) moddalari donli yemlarga qaraganda ancha ko'p. [1, 2]
3. Ekin turiga qarab o'ziga xosliklar
- Paxta chigiti kunjarasi: Tarkibida gossipol deb ataladigan zaharli modda bo'ladi. Shu sababli uni mollarga ma'lum me'yorda (dozada) berish talab etiladi. [1, 2]
- Zig'ir va raps kunjarasi: Aminokislotalarga va parhezbop elementlarga boy bo'lib, hazm bo'lishi juda yengil. Sut berish ko'rsatkichi va sutning yog'liyligini oshiradi. [1]